Kelam 1 Bilgi Bankası

Kelam sisteminde delil nedir?

Terim olarak ise, “doğru bir düșünceyle bakıldığı zaman, insanın sonuca ulașmasını sağlayan șey” demektir. “Kendisiyle bașka bir șeyin de bilgisine ulașılan șey” olarak da tanımlanmıștır.

Kelam sisteminde deliller naklî ve akli olmak üzere iki bașlıkta incelenir.

  1. Naklî Deliller: Öncülleri, ayet ve hadislere dayanan delile naklî ya da dinî delil denir. Mesela “Allah’ın emrini terk eden asidir; her asi de cehennem ateșini hak etmiștir.” cümleleri birer naklî delildir. 
  2. Akli Deliller: Öncülleri akla dayanan delile akli delil denir. Mesela “Âlem değișkendir, her değișken sonradan meydana gelmiștir.”
    cümleleri birer akli delildir. Çünkü biz âlemin değişkenliğini ve böyle olanın sonradan meydana geldiğini, duyu organlarımızla veriler elde edip aklımızla idrak ederiz. Kesin olan akli delile burhân ve huccet adı da verilir.

Akli delillere dayanarak akıl yürütme (istidlâl) üç şekilde olur:

  • Bütünden parçaya veya sebepten sonuca gidiș. Buna tümdengelim (ta’lîl, dedüksiyon) denir. “Bütün insanlar ölümlüdür. Ali de bir insandır. O hâlde Ali de ölümlüdür.” çıkarımı gibi.
  • Parçadan bütüne veya sonuçtan sebebe gidiș. Buna da tümevarım (istikrâ, endüksiyon) adı verilir. “Ali, Ahmet, Mehmet ölümlüdür. Ali, Ahmet, Mehmet birer insandır. O hâlde bütün insanlar ölümlüdür.” çıkarımı gibi.
  • Parçadan parçaya gidiș; iki șey arasındaki benzerliğe dayanarak birisi hakkında verilen hükmü diğeri hakkında da vermek. Bu da kıyastır (temsîl, analoji). “Ali insandır. Ali ölümlüdür. Ahmet de insandır. O hâlde Ahmet de ölümlüdür.” çıkarımı gibi.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir