AÖL TÜRK DİLİ VE EDEBİYATI – FİİLDE ÇATI

FİİLDE ÇATI

Öznesine Göre
Etken – : Oğlum topa koştu.  (çatı eki yok, özne koşma işini kendi yapıyor)
Edilgen (l,n) : Babamın ceketi ütülendi. (çatı eki var, baba yani özne ütüleme işini kendi yapmıyor, başkası tarafından yapılıyor, sözde özne var)
Dönüşlü (l,n): Para bulmak için günlerce arandım.(yine çatı eki var ama arama işini özne kendi yapıyor, özne gerçek)
İşteş (ş, leş): Ali ile Veli tanıştılar. (birlikte)
Yarın toplantıda karşılaşacağız. (karşılıklı)

Nesnesine Göre
Geçişli (neyi, kimi sorularına cevap verebilen): ONU / sil(mek), yıka(mak), al(mak), engelle(mek), çıkar(mak), bul(mak), öp(mek), söyle(mek), bekle(mek), çek(mek), çiz (mek), sev(mek), dolaş(mak), oku(mak), karşıla(mak), terk et(mek), hisset(mek), şişir(mek), selamla(mak), salla(mak)…

Arızalanan arabayı hemen tamir etti.

Geçişsiz (neyi kimi sorularına cevap veremeyen): ONU / uyu(mak), sızlan(mak), uzan(mak), ağla(mak), ak(mak), değiş(mek), gül(mek), keyiflen(mek), sus(mak), küs(mek), çök(mek), sevin(mek), yıkan(mak), kork(mak)…

Kapıyı açınca çok şaşırdı.

Oldurgan (t,r,tır) (geçişsizken geçişli olanlar): Geçişsiz bir fiilin “-r, -t, -tır” eklerinden birini alması sonrasında geçişli hale getirilmesiyle oluşan fiile “oldurgan çatılı fiil” denr. Bu ekler sözcüğe eklenirken ses olaylarına göre “-r, -(ı)r, -(i)r, -(u)r, -(ü)r, / -t, -(ı)t, -(i)t, -(u)t, -(ü)t / -dır, -dir, -dur, -dür, tır, tir, tur, tür” şekillerini de alabilirler.

Annesi için salondaki sandalyeyi kaldırdı.

Ettirgen (t,r,tır)(geçişliyken tekrar geçişli olanlar): Geçişli bir fiilin kök ya da gövdesine “-r, -t, -tır” eklerinden birinin veya ikisinin üst üste getirilmesiyle oluşturulan, bunun sonucunda geçişlilik derecesi arttırılan (bir nevi çift geçişli) fiillere “ettirgen çatılı fiiller” denir.

Babası oğluna kapıyı açtırdı.

Random Posts

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

*
*