AÖL TÜRK DİLİ VE EDEBİYATI – FİİLDE ÇATI

FİİLDE ÇATI

Öznesine Göre
Etken – : Oğlum topa koştu.  (çatı eki yok, özne koşma işini kendi yapıyor)
Edilgen (l,n) : Babamın ceketi ütülendi. (çatı eki var, baba yani özne ütüleme işini kendi yapmıyor, başkası tarafından yapılıyor, sözde özne var)
Dönüşlü (l,n): Para bulmak için günlerce arandım.(yine çatı eki var ama arama işini özne kendi yapıyor, özne gerçek)
İşteş (ş, leş): Ali ile Veli tanıştılar. (birlikte)
Yarın toplantıda karşılaşacağız. (karşılıklı)

Nesnesine Göre
Geçişli (neyi, kimi sorularına cevap verebilen): ONU / sil(mek), yıka(mak), al(mak), engelle(mek), çıkar(mak), bul(mak), öp(mek), söyle(mek), bekle(mek), çek(mek), çiz (mek), sev(mek), dolaş(mak), oku(mak), karşıla(mak), terk et(mek), hisset(mek), şişir(mek), selamla(mak), salla(mak)…

Arızalanan arabayı hemen tamir etti.

Geçişsiz (neyi kimi sorularına cevap veremeyen): ONU / uyu(mak), sızlan(mak), uzan(mak), ağla(mak), ak(mak), değiş(mek), gül(mek), keyiflen(mek), sus(mak), küs(mek), çök(mek), sevin(mek), yıkan(mak), kork(mak)…

Kapıyı açınca çok şaşırdı.

Oldurgan (t,r,tır) (geçişsizken geçişli olanlar): Geçişsiz bir fiilin “-r, -t, -tır” eklerinden birini alması sonrasında geçişli hale getirilmesiyle oluşan fiile “oldurgan çatılı fiil” denr. Bu ekler sözcüğe eklenirken ses olaylarına göre “-r, -(ı)r, -(i)r, -(u)r, -(ü)r, / -t, -(ı)t, -(i)t, -(u)t, -(ü)t / -dır, -dir, -dur, -dür, tır, tir, tur, tür” şekillerini de alabilirler.

Annesi için salondaki sandalyeyi kaldırdı.

Ettirgen (t,r,tır)(geçişliyken tekrar geçişli olanlar): Geçişli bir fiilin kök ya da gövdesine “-r, -t, -tır” eklerinden birinin veya ikisinin üst üste getirilmesiyle oluşturulan, bunun sonucunda geçişlilik derecesi arttırılan (bir nevi çift geçişli) fiillere “ettirgen çatılı fiiller” denir.

Babası oğluna kapıyı açtırdı.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

*
*